Planinarski savez Srbije

Šar – planina

Bilo Šare je i široka površ visine 2000 – 2200 m sa koje se diže više planinskih vrhova. Šar planina se prostire od Kačaničke klisure na severoistoku do gornjeg toka Radike i Vrutoka na jugu u dužini od oko 85 km dok njena širina iznosi do 25 km. Iako nema oštre vrhove koji paraju nebo, ona je za balkanske uslove visoka planina sa znatnim prostiranjem. Kao granična planina većim delom pripada Svernoj Makedoniji u kojoj se nalazi i najviši vrh. Ime je dobila po šarenilu, da li zbog snega koji do u kasno leto šara njene padine ili možda zbog šarenila sivkastog kamena i zelenih travom obraslih pašnjaka. Orografski se pruža na dva pravca, deo bila od Ljubotena do Karanikole pruža se pravcem severoistok-jugozapad, dok drugi deo, od Karanikole do gornjeg toka Radike i Vrutoka ima pravac sever-jug. Ovaj drugi je znatno razuđeniji, pa pojedini delovi stvaraju utisak zasebne celine i kao takvi nose lokalne nazive: Brodska planina, Rudoka, Vraca, Radika itd. Geološku građu u osnovi čine staropaleozojski škriljci i permski peščari. Preko škriljaca su nataloženi mlađi mezozojski krečnjaci. Na Šari ima 25 vrhova iznad 2500 metara (na spisku vrhova nabrojano je 15 vrhova viših od 2500 metara na teritoriji Srbije), 25 stalnih i 14 povremenih ledničkih jezera. Nacionalni park Šar planina je proglašen 1986. godine na 39 000 ha. Poznat je po šumama munike, bora i smrče kao i po balkanskom risu. Najviši vrh je Titov vrh 2748 m i nalazi se u potpunosti u Severnoj Makedoniji. Stari naziv vrha je Veliki Turčin, a između dva svetska rata jedno vreme nosio je naziv Aleksandrov vrh. Predmet je interesovanja naučnika još od 19.veka. Ostalo je zapisano da je geolog Jovan Žujović, budući prvi predsednik Srpskog planinskog društva 1890. godine predvodio ekskurziju na Šaru u kojoj je učestvovao i Jovan Cvijić, tada ’’učenik geografije u Beču’’.

Velika Rudoka (Rudoka e Madhe) 2658 m.  
Velika Rudoka (Ili kraće. Rudoka) je najviši vrh Srbije i Kosova i Metohije. Vrh je ime dobio po rudom (kovrdžavom, kudrastom) jagnjetu, kažu lokalni poznavaoci planine. Pominje se i naziv: , Maja e Njeriut (Vrh čoveka) na albanskom jeziku, ali on nije opšte prihvaćen, novijeg je datuma i predstavlja pokušaj promene imena vrha. Kota kojom je na karti VGI 1:25000 označen vrh nalazi se oko 60 metara severozapadno od graničnog kamena. Ipak, nedvosmisleno je jasno da je u krugu od više stotina metara granični kamen postavljen na najvišoj tački. Prema tome, granični kamen je postavljen na najvišoj tački Velike Rudoke. Pošto je najviša tačka viša od pozicije na kojoj se nalazi trigonometrijska tačka 2658 m, verovatno je vrh visok 2660 m. Taj podatak se može pronaći i na Vikipediji.
Uspon sa makedonske strane je najbezbednije započeti iz sela Lomnica (940 m n.v.) do kojeg dolazi asfaltni put od sela Negotino i Gostivara. Od sela do vrha vodi slaba markacija i staza koja ima visinsku razliku od preko 1700 metara. Dužina staze je 10, 5 km naravno u jednom pravcu. Uz stazu izvora ima na više mesta, a na 2160 m nalazi se Crno jezero izuzetne lepote. Šume prestaju iznad 1600 metara pa se sa travom pokrivenih padina Šare pruža izuzetan pogled preko Pologa, kotline u kojoj su se smetili Tetovo i Gostivar. Vrh je na makedonskoj granici pa je jasno obeležen graničnim kamenom.
Peskovi 2651 m
Lokalni stanovnici vrh zovu i Bistra, jer je najviši vrh u izvorišnom delu dve Bistrice, Prizrenske na severu i Vardarske na jugu. Ovaj visoki deo Šar-planine ima izražen uzan neraščlanjen greben, nalik krovu, koji na dužini od 600 metara ima nadmorsku visinu između 2620 i 2650 m. (leksikoni nacionalnih parkova Srbije: Šar-planina). Na vrh se jednostavno penje sa prevoja Prevalac (1515 m) koji se nalazi na drumu Prizren-Štrpce.
Jezerski vrh 2586 m
Ima oblik trostrane piramide koju sa dve strane čine odseci (ka severu) dok je na južnoj makedonskoj strani široka padina sa uravnoteženim padom od 30° Vrh je izdignut 100 metara relativne visine u odnosu na greben.
Crni vrh 2585 m
Vrh na središnjem delu grebena Šar-planine, naziv je dobio po tamnoj boji, dominantnoj na severnoj strani, koju čine najveći odseci na Šar-planini. Vrh ima oblik šetvorostrane piramide, od čega su tri strane stenoviti goli odseci, a četvrta, južna strana (u Severnoj Makedoniji), sa padom od 15° najšira je i obrasla niskom planinskom travom. Vrh je izgrađen od tri vrste stena različite otpornosti, što ga izdvaja od ostalih delova planine. Najbliži grad iz kojeg započinje pristup vrhu je Prizren iz Metohije ili Tetovo iz Severne Makedonije. Do vrha se ide grebenom koji je veoma uzan, a strane su veoma strme.
Vrtop 2555 m
Formiran u obliku piramide, izgrađen od krečnjačkih stena, netipičnih za Šar-planinu.
Kobilica 2528 m
Vrh na centralnom delu glavnog grebena, izgrađen od trijaskih krečnjačkih stena , zapadni deo vrha od slojevitih stena. Zapadno od Kobilice je vrh Treskavac, sastavni je deo glavnog grebena. Kobilica je najkrševitiji deo šarplaninskog grebena, teško prohodan za pešake. Iz tog razloga pešačka staza po grebenu obilazi ovaj deo sa južne strane vrha i grebena. Vrh Kobilica ima bubrežast oblik, a od dela grebena koji se izdiže ima relativnu visinu sa zapadne strane veću za 200 metara, sa istočne strane za 300 metara.
Kućingledski vrv (Piribeg) 2524
Kućinagledski vrh blizu je skijaškog centra Brezovica (oko 4 kilometra pešačkom stazom). Strane ka Severnoj Makedoniji imaju uravnotežen pad, a ka Srbiji je to odsek visine 200 metara. Neposredno ispod vrha, sa padine Piribreg polazi skijaška staza koja vodi do turističkog naselja.
Ljuboten 2498 m
Najistočniji vrh na visini iznad 2000 metara. Vrh ima oblik trostrane piramide. U odnosu na dolinu Lepenca Ljuboten je izdignut 2000 metara. Predstavlja jedan od najuočljivijih vrhova Šar-planine jer na krajnjem severoistočnom izdanku planine nadvisuje okolne zaravni Kosova polja iz kojega se lepo vidi. U makedonskom delu vrh se uzdiže nad Pološkom i Skopskom kotlinom. Ljuboten je vidljiv sa mnogih planina u centralnoj Srbiji, Severnoj Makedoniji, ali i sa najviših vrhova Prokletija u Albaniji. Na vrhu preovlađuju gole krečnjačke stene i oskudna travna vegetacija. Na vrh se sa Makedonske strane može penjati iz planinarskog doma Ljuboten (1626 m) iznad Starog sela, ali i iz sela Gotovuša sa Kosovske strane.
Karanikolica 2409 m
Na mestu gde Šar planina menja pravac pružanja koji dotle ide od juga ka severu, a od Karanikolice pravac se menja ka severoistoku. Položaj Karanikolice na središnjem delu glavnog grebena, koji je u ovom delu razuđen, daje joj izuzetno dobru preglednost na čitavu Šar-planinu kao i na njen najviši deo – Titov vrh (2748 m). Pogodan je za pristup sa obe strane (srpske i makedonske).
Vrh Planina/Predeo NV SGŠ IGD Sekcija Regija
1 Velika Rudoka Šara Rudoka 2658 41⁰55.114‘ 20°46.561′ 730 2 Gostivar K g.Mk-KiM
2 Šara Rudoka 2629 41⁰54.713‘ 20°45.889′ 730 2 Gostivar K g.Mk-KiM
3 Šara Rudoka 2562 41⁰55.513‘ 20°46.219′ 730 2 Gostivar K g.Mk-KiM
4 Peskovi Šar-planina 2651 42°08.371′ 20°58.781′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
5 Gužbaba Šar-planina 2609 42°08.183′ 20°58.183′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
6 Ezerski vrv Šar-planina 2586 42°09.007′ 21°0.553′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
7 Crni Vrv Šar-planina 2585 42°07.701′ 20°55.209′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
8 Golema Vraca Šar-planina 2582 41⁰53.780‘ 20°45.103′ 730 2 Gostivar K g.Mk-KiM
9 Konjuška Šar-planina 2571 42°08.236′ 20°56.58′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
10 Vrtop Šar-planina 2555 42°05.904′ 20°50.587′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
11 Čelepinski vrv Šar-planina 2554 41⁰56.785‘ 20°45.293′ 730 2 Gostivar K g.Mk-KiM
12 Šar-planina 2536 42°09.164′ 21°1.632′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
13 M. Vraca Šar-planina 2536 41°53.268′ 20°44.256′ 730 1 Gostivar K g.Mk-KiM
14 Kobilica Šar-planina 2528 42°05.752′ 20°53.027′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
15 Kućinagledski vrv (Piribeg) Šar-planina 2524 42°09.954′ 21°2.964′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
16 Ljuboten Šar-planina 2498 42°12.381′ 21°7.164′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
17 Livadica Šar-planina 2497 42°11.066′ 21°4.019′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
18 Zalina Šar-planina 2493 42°02.322′ 20°45.673′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
19 Maja Šar-planina 2493 42°03.192′ 20°45.5′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
20 Brinja e Šehit Šar-planina 2480 42°03.874′ 20°46.72′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
21 Skarpa Šar-planina 2474 42°04.675′ 20°47.085′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
22 Carevo gumno Šar-planina 2473 42°05.969′ 20°51.638′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
23 Rascepit kamen Šar-planina 2466 42°08.693′ 20°56.928′ 680 4 Prizren KiM
24 Kleč Šar-planina 2414 42°01.651′ 20°44.999′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
25 Karanikolica Šar-planina 2409 42°05.005′ 20°47.644′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
26 Crna Karpa Šar-planina 2404 41°51.867′ 20°42.369′ 730 1 Gostivar K g.Mk-KiM
27 Šar-planina 2368 42°00.062′ 20°44.951′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
28 Kula Šar-planina 2359 42°01.793′ 20°44.226′ 680 3 Prizren KiM
29 Devedenice Šar-planina 2350 42°09.320′ 20°59.31′ 680 4 Prizren KiM
30 Tumba Šar-planina 2346 42°11.579′ 21°4.175′ 681 3 Uroševac KiM
31 Crni Kamen Šar-planina 2338 42°09.724′ 21°1.403′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
32 Bućka Šar-planina 2329 41°56.273′ 20°44.428′ 730 1 Gostivar KiM
33 Kule Šar-planina 2324 42°11.591′ 21°5.343′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
34 Kosovič Šar-planina 2316 42°00.846′ 20°45.107′ 680 4 Prizren K g.Mk-KiM
35 Mramor Šar-planina 2297 41°54.463′ 20°43.934′ 730 1 Gostivar KiM
36 Šar-planina 2231 42°12.332′ 21°6.241′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM
37 Šar-planina 2226 42°12.818′ 21°7.567′ 681 3 Uroševac KiM
38 Kodra e Begit Šar-planina 2221 42°04.003′ 20°45.36′ 680 4 Prizren KiM
39 Radika pl. Šar-planina 2218 41°51.447′ 20°41.01′ 730 1 Gostivar K g.Mk-KiM
40 Ljer i Mad Šar-planina 2215 42°03.235′ 20°44.506′ 680 3 Prizren KiM
41 Kaćina glava Šar-planina 2207 42°01.003′ 20°42.861′ 680 3 Prizren KiM
42 Gimitoš Šar-planina 2182 41°54.429′ 20°40.856′ 730 1 Gostivar KiM
43 Guri i Ćam Šar-planina 2175 42°03.923′ 20°44.6′ 680 3 Prizren KiM
44 Karpa Šar-planina 2155 41°53.811′ 20°42.02′ 730 1 Gostivar KiM
45 Crnkamenska kula Šar-planina 2118 41°54.020′ 20°39.848′ 730 1 Gostivar KiM
46 Pavlov kamen Šar-planina 2081 42°09.270′ 20°57.8′ 680 4 Prizren KiM
47 M. Vrh Šar-planina 2075 42°08.172′ 20°53.926′ 680 4 Prizren KiM
48 Čemerička planina Šar-planina 2071 41°54.388′ 20°42.455′ 730 1 Gostivar KiM
49 Šar-planina 2061 42°12.848′ 21°6.046′ 681 3 Uroševac KiM
50 Kukudenica Šar-planina 2056 41°54.668′ 20°39.326′ 730 1 Gostivar KiM
51 Crn Kamen Šar-planina 2051 41°53.457′ 20°41.363′ 730 1 Gostivar KiM
52 Štrbačka crna čuka Šar-planina 2034 42°11.295′ 21°2.549′ 681 3 Uroševac KiM
53 Bajrak Šar-planina 2027 41°54.881′ 20°38.623′ 730 1 Gostivar KiM
54 Vrbeštička crna čuka Šar-planina 2023 42°10.292′ 21°1.495′ 681 3 Uroševac KiM
55 G. Šija Šar-planina 1946 42°10.128′ 21°0.36′ 681 3 Uroševac KiM
56 Strga Šar-planina 1926 42°01.401′ 20°41.502′ 680 3 Prizren KiM
57 Oštar kamen Šar-planina 1870 42°06.612′ 20°51.092′ 680 4 Prizren KiM
58 D. Šija Šar-planina 1832 42°10.520′ 20°59.969′ 681 3 Uroševac KiM
59 Pravi Rid Šar-planina 1792 42°12.351′ 21°5.087′ 681 3 Uroševac KiM
60 Tri kamena Šar-planina 1752 42°13.077′ 21°8.596′ 681 3 Uroševac KiM
61 Jalovarnik Šar-planina 1593 42°08.039′ 20°52.819′ 680 4 Prizren KiM
62 Crni vrh Šar-planina 1538 42°14.068′ 21°5.506′ 681 3 Uroševac KiM
63 Plat Šara Brodska planina 2223 41°57.317′ 20°43.971′ 730 1 Gostivar KiM
64 Ćule Šara Brodska planina 2220 41°59.202′ 20°44.419′ 730 1 Gostivar K g.Mk-KiM
65 Sulejmanica Šara Brodska planina 2029 41°58.746′ 20°43.719′ 730 1 Gostivar KiM
66 Steska Šara Brodska planina 1829 41°58.062′ 20°43.385′ 730 1 Gostivar KiM
67 Papka Šara Brodska planina 1663 41°58.358′ 20°42.775′ 730 1 Gostivar KiM
68 Šara Zlipotočka planina 2292 41°55.981′ 20°43.114′ 730 1 Gostivar KiM
69 Ovčinec Šara Zlipotočka planina 2177 41°57.537′ 20°41.358′ 730 1 Gostivar KiM
70 Abdaf Šara Zlipotočka planina 2155 41°55.651′ 20°41.06′ 730 1 Gostivar KiM
71 Đeravište Šara Zlipotočka planina 2110 41°54.957′ 20°40.745′ 730 1 Gostivar KiM
72 Crni vrh Šara Zlipotočka planina 2063 41°58.440′ 20°41.197′ 730 1 Gostivar KiM
73 Davenica Šara Zlipotočka planina 1981 41°56.592′ 20°42.046′ 730 1 Gostivar KiM
74 Oblo Šara Zlipotočka planina 1940 41°59.175′ 20°40.998′ 730 1 Gostivar KiM
75 Krstila Šara Zlipotočka planina 1907 41°56.771′ 20°41.006′ 730 1 Gostivar KiM
76 Žoutica Šara Zlipotočka planina 1901 41°57.966′ 20°42.117′ 730 1 Gostivar KiM
77 Borić Šara Zlipotočka planina 1875 41°58.082′ 20°39.174′ 730 1 Gostivar KiM
78 Morava Šara Zlipotočka planina 1804 41°57.784′ 20°40.178′ 730 1 Gostivar KiM
79 Lešoj Šara Zlipotočka planina 1749 41°57.265′ 20°39.905′ 730 1 Gostivar KiM
80 Kadijin kamen Šara Zlipotočka planina 1613 41°57.072′ 20°38.6′ 730 1 Gostivar KiM
81 Popovica Šara Zlipotočka planina 1567 41°59.181′ 20°39.517′ 730 1 Gostivar KiM
82 Čukica Šara Zlipotočka planina 1482 41°59.613′ 20°38.184′ 730 1 Gostivar KiM
83 Borovo brdo Šara Zlipotočka planina 1465 41°59.345′ 20°37.99′ 730 1 Gostivar KiM
84 Kolenica Šara Zlipotočka planina 1409 41°57.896′ 20°38.462′ 730 1 Gostivar KiM
85 Mlakovište Šar-planina ? 643 42°07.853′ 21°13.24′ 681 3 Uroševac K g.Mk-KiM